Sau một năm triển khai Quy định số 301-QĐ/TW ngày 9/6/2025 của Ban Bí thư về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy cơ quan Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh, cấp xã, yêu cầu tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức, phương thức hoạt động ngày càng được đặt ra rõ hơn từ thực tiễn. Việc xây dựng Dự thảo Quy định mới thay thế Quy định số 301-QĐ/TW là bước tiếp theo nhằm tổng kết quá trình vận hành, cụ thể hóa yêu cầu tinh gọn tổ chức gắn với phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và phát huy hiệu quả hoạt động của Mặt trận, các tổ chức chính trị - xã hội.
Từ yêu cầu tinh gọn bộ máy đến thực tiễn vận hành
Quy định số 301-QĐ/TW được ban hành trong bối cảnh yêu cầu tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, giảm đầu mối, khắc phục sự trùng lặp trong tham mưu, phối hợp giữa cơ quan Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội.
Việc tổ chức cơ quan tham mưu, giúp việc theo hướng dùng chung đã tạo điều kiện tập trung nguồn lực, thống nhất công tác điều hành và tăng cường phối hợp trong triển khai các nhiệm vụ chung. Đây cũng là cơ sở để Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội từng bước thích ứng với mô hình tổ chức mới, hướng hoạt động về cơ sở và gần Nhân dân hơn.
Tuy nhiên, quá trình vận hành thực tế cũng cho thấy yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân công và tổ chức thực hiện nhiệm vụ. Mỗi tổ chức chính trị - xã hội có chức năng, đối tượng vận động, điều lệ, hệ thống tổ chức và phương thức hoạt động riêng. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu thống nhất về tổ chức và điều hành, việc bảo đảm tính chủ động, chuyên sâu của từng tổ chức là vấn đề cần được tính toán phù hợp.
Đây không chỉ là yêu cầu về sắp xếp đầu mối, mà còn liên quan trực tiếp đến phương thức thực hiện nhiệm vụ, trách nhiệm của từng tổ chức và hiệu quả tập hợp, vận động đoàn viên, hội viên, Nhân dân.
Ký kết Quy chế phối hợp Đoàn ĐBQH, HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh An Giang- Nâng cao sức mạnh của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị xã hội, tăng cường khối đại đoàn kết tại An Giang
Hoàn thiện theo hướng rõ chức năng, rõ trách nhiệm
Từ thực tiễn đó, Dự thảo Quy định mới được xây dựng theo hướng tiếp tục bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, đồng thời làm rõ hơn chức năng, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của cơ quan Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội.
Theo hướng đề xuất, cơ quan Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp tỉnh tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong công tác Mặt trận, tập trung vào những nhiệm vụ cốt lõi như chủ trì hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền.
Cơ cấu cơ quan tham mưu, giúp việc được định hướng tinh gọn, gồm Văn phòng, Ban Tổ chức - Kiểm tra, Ban Dân chủ - Giám sát và Phản biện xã hội cùng một số ban đặc thù phù hợp với yêu cầu thực tiễn địa phương.
Trong khi đó, cơ quan chuyên trách của các tổ chức chính trị - xã hội cấp tỉnh được xác định theo hướng là bộ máy tham mưu, giúp việc cho Ban Chấp hành, Ban Thường vụ của từng tổ chức, với cơ cấu gồm lãnh đạo, văn phòng và các ban chuyên môn, nghiệp vụ.
Cách tiếp cận này hướng tới sự thống nhất trong lãnh đạo, phối hợp nhưng vẫn bảo đảm mỗi tổ chức có không gian thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo điều lệ và đặc thù của mình. Qua đó, hạn chế sự giao thoa trong xử lý công việc, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của từng tổ chức, đồng thời bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ trong thực hiện nhiệm vụ chung.
Kiểm soát quy mô tổ chức, bảo đảm tính ổn định trong chuyển tiếp
Một nội dung đáng chú ý của Dự thảo là tiếp tục chuẩn hóa tổ chức gắn với yêu cầu kiểm soát quy mô đội ngũ lãnh đạo, quản lý.
Theo đó, đối với ban, đơn vị có dưới 10 người, bố trí 1 Phó Trưởng ban; từ 10 người trở lên bố trí không quá 2 Phó Trưởng ban. Quy định theo hướng định lượng cụ thể góp phần bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức bộ máy, phù hợp với quy mô và khối lượng công việc của từng đơn vị.
Cùng với đó, Dự thảo đặt ra lộ trình chuyển tiếp, theo hướng chậm nhất đến hết năm 2030 hoàn thành việc đưa số lượng cấp phó về đúng quy định. Cách bố trí lộ trình nhằm bảo đảm quá trình sắp xếp được thực hiện từng bước, phù hợp với điều kiện thực tế, hạn chế tác động đến hoạt động của cơ quan, đơn vị.
Ở cấp xã, việc bố trí biên chế được định hướng linh hoạt hơn. Trên cơ sở tổng biên chế được giao, vị trí việc làm và đặc điểm cụ thể của địa bàn, Ban Thường vụ cấp ủy xem xét, quyết định số lượng phù hợp. Cách làm này tạo dư địa để các địa phương chủ động bố trí nguồn lực theo yêu cầu nhiệm vụ, thay vì áp dụng một khuôn khổ cứng cho những địa bàn có điều kiện và khối lượng công việc khác nhau.
Chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động
Cùng với việc hoàn thiện tổ chức bộ máy, Dự thảo Quy định mới cũng đặt yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động Mặt trận.
Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu đổi mới phương thức hoạt động trong giai đoạn hiện nay. Khi dữ liệu được chuẩn hóa và kết nối, việc nắm tình hình Nhân dân, tổng hợp ý kiến, kiến nghị, theo dõi kết quả xử lý và phục vụ công tác phối hợp có thể được thực hiện nhanh hơn, chính xác hơn.
Chuyển đổi số cũng mở ra khả năng đổi mới phương thức tương tác giữa Mặt trận với Nhân dân. Việc tiếp nhận, phân loại và phản hồi kiến nghị trên môi trường số, nếu được tổ chức đồng bộ, sẽ góp phần rút ngắn quy trình xử lý thông tin, giảm giấy tờ hành chính và nâng cao chất lượng công tác tổng hợp, tham mưu.
Điều quan trọng là chuyển đổi số không chỉ được nhìn nhận ở việc ứng dụng thêm công nghệ, mà cần trở thành một phương thức tổ chức công việc, quản lý dữ liệu và kết nối với cơ sở, qua đó hỗ trợ trực tiếp cho việc thực hiện chức năng đại diện, tập hợp và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.
Hoàn thiện mô hình từ yêu cầu thực tiễn
Việc xây dựng Dự thảo Quy định mới thay thế Quy định số 301-QĐ/TW cho thấy quá trình đổi mới tổ chức bộ máy luôn cần được đặt trong mối quan hệ giữa yêu cầu tinh gọn và yêu cầu thực hiện hiệu quả chức năng, nhiệm vụ.
Sau một năm vận hành mô hình mới, việc tiếp tục rà soát, điều chỉnh những nội dung chưa thật sự phù hợp là bước cần thiết để bộ máy ngày càng rõ việc, rõ trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ nhưng không làm mất đi tính chủ động của từng tổ chức.
Theo hướng đó, mô hình tổ chức cơ quan Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội không chỉ được nhìn từ số lượng đầu mối hay biên chế, mà quan trọng hơn là khả năng vận hành thông suốt, phối hợp hiệu quả, bám sát cơ sở và đáp ứng tốt hơn yêu cầu tập hợp, vận động Nhân dân.
Việc hoàn thiện Quy định mới vì vậy được kỳ vọng tạo thêm cơ sở để Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, phát huy tốt hơn vai trò, trách nhiệm của từng tổ chức, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở trong giai đoạn mới.
