Cách đây 81 năm, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân dân Việt Nam đã làm nên thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chấm dứt chế độ thuộc địa, phong kiến, giành chính quyền về tay nhân dân và mở ra một bước ngoặt lớn trong lịch sử dân tộc. Thắng lợi ấy là kết quả của quá trình chuẩn bị lâu dài, sự kết hợp giữa sức mạnh dân tộc với thời cơ cách mạng, đặc biệt là sức mạnh của lòng yêu nước và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Từ những cuộc diễn tập đến thời cơ lịch sử
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là kết quả của một phong trào diễn ra trong thời gian ngắn, mà là thành quả của cả quá trình đấu tranh, chuẩn bị lực lượng và xây dựng phong trào cách mạng.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ. Cao trào 1930-1931 mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ-Tĩnh trở thành cuộc tổng diễn tập đầu tiên, góp phần rèn luyện lực lượng và kinh nghiệm đấu tranh cho cách mạng Việt Nam.
Trong những năm 1936-1939, phong trào đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ phát triển rộng rãi, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia. Qua thực tiễn vận động quần chúng, lực lượng cách mạng được củng cố, phương thức tập hợp nhân dân ngày càng linh hoạt, tạo thêm những điều kiện quan trọng cho bước phát triển tiếp theo.
Từ năm 1940, trước những biến động nhanh chóng của tình hình thế giới và trong nước, công tác chuẩn bị cho khởi nghĩa giành chính quyền được đẩy mạnh. Nhiều căn cứ cách mạng được xây dựng; lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang từng bước trưởng thành. Ngày 22/12/1944, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập tại Cao Bằng, đặt nền móng cho sự phát triển của lực lượng vũ trang cách mạng.
Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp, độc chiếm Đông Dương. Trước tình hình mới, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, xác định kẻ thù chính của nhân dân lúc này là phát-xít Nhật, đồng thời chủ trương phát động cao trào kháng Nhật cứu nước, chuẩn bị những điều kiện cần thiết để tiến tới tổng khởi nghĩa.
Đến giữa năm 1945, phong trào cách mạng phát triển mạnh ở nhiều địa phương. Khi Nhật đầu hàng Đồng minh, bộ máy thống trị của Nhật ở Đông Dương rơi vào tình trạng tê liệt, thời cơ giành chính quyền xuất hiện.
Sức mạnh từ lòng dân
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám trước hết là thắng lợi của đường lối cách mạng phù hợp với thực tiễn, nhưng sức mạnh quyết định để biến chủ trương thành hành động cách mạng rộng lớn chính là nhân dân.
Thông qua Mặt trận Việt Minh, các tầng lớp nhân dân được tập hợp, đoàn kết và vận động tham gia phong trào cứu nước. Từ công nhân, nông dân, thanh niên, phụ nữ, trí thức đến các tầng lớp yêu nước khác, sức mạnh của từng cá nhân, từng cộng đồng được quy tụ thành sức mạnh chung của cả dân tộc.
Đó cũng là nét nổi bật của Cách mạng Tháng Tám: khi thời cơ xuất hiện, sức mạnh được tích lũy từ phong trào quần chúng đã nhanh chóng chuyển thành sức mạnh hành động. Từ Hà Nội, cuộc Tổng khởi nghĩa lan rộng đến nhiều địa phương. Ngày 19/8/1945, hàng chục vạn nhân dân Hà Nội xuống đường, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền giành thắng lợi. Tiếp đó, chính quyền cách mạng lần lượt được thiết lập ở nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước.
Tại Nam Bộ, phong trào quần chúng cũng phát triển mạnh. Ngày 25/8/1945, nhân dân Sài Gòn và nhiều địa phương Nam Bộ đồng loạt đứng lên giành chính quyền.
Chỉ trong một thời gian ngắn, chính quyền về tay nhân dân trên phạm vi cả nước. Một chế độ mới được hình thành, đánh dấu bước ngoặt đặc biệt quan trọng trong lịch sử Việt Nam.
Từ mùa Thu năm 1945 đến một nước Việt Nam độc lập
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân đồng bào và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám đã chấm dứt chế độ thuộc địa và chế độ phong kiến ở Việt Nam, đưa nhân dân từ thân phận bị áp bức trở thành người làm chủ đất nước. Đây là bước ngoặt mở đầu cho một thời kỳ mới của dân tộc – thời kỳ độc lập dân tộc gắn với quyền làm chủ của nhân dân.
Ngay sau ngày độc lập, chính quyền cách mạng phải đối mặt với nhiều khó khăn nghiêm trọng. Đất nước đứng trước nạn đói, nạn mù chữ và nguy cơ xâm lược trở lại. Với tinh thần dựa vào dân, phát huy sức dân, nhiều chủ trương cấp thiết được triển khai để củng cố chính quyền, chăm lo đời sống nhân dân và bảo vệ nền độc lập vừa giành được.
Tháng 11/1945, Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị “Kháng chiến, kiến quốc”, xác định những nhiệm vụ trọng yếu của cách mạng trong tình hình mới. Phong trào Bình dân học vụ được đẩy mạnh; nhân dân được vận động tham gia xây dựng chính quyền và bảo vệ thành quả cách mạng. Tháng 1/1946, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên được tổ chức, mở ra một bước phát triển quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước mới.
Những kết quả đó tiếp tục cho thấy một bài học xuyên suốt: khi nhân dân được tập hợp, vận động và phát huy quyền làm chủ, sức mạnh của dân tộc có thể tạo nên những chuyển biến lớn lao.
Phát huy giá trị đại đoàn kết trong giai đoạn mới
81 năm đã trôi qua, Cách mạng Tháng Tám vẫn để lại những bài học có giá trị đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đó là bài học về kiên định mục tiêu độc lập dân tộc; chủ động chuẩn bị lực lượng; nắm bắt thời cơ; phát huy sức mạnh nội lực và quan trọng là biết dựa vào dân, tập hợp và phát huy sức mạnh của toàn dân.
Trong những bài học ấy, tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc có ý nghĩa đặc biệt. Lịch sử cho thấy, khi lợi ích của dân tộc được đặt lên trên hết và các tầng lớp nhân dân cùng hướng đến mục tiêu chung, sức mạnh của cộng đồng dân tộc được nhân lên.
Trong giai đoạn hiện nay, bài học đó tiếp tục đặt ra yêu cầu đối với công tác Mặt trận: đổi mới phương thức tuyên truyền, vận động; lắng nghe và phản ánh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; củng cố đồng thuận xã hội; phát huy quyền làm chủ của nhân dân và khơi dậy tinh thần trách nhiệm của mỗi người đối với cộng đồng.
Từ mùa Thu năm 1945 đến hôm nay, đất nước đã trải qua nhiều chặng đường lịch sử. Nhưng giá trị của lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vẫn là nguồn lực quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám không chỉ là dịp ôn lại một mốc son của lịch sử dân tộc, mà còn là dịp để nhận thức sâu sắc hơn giá trị của sức mạnh nhân dân – nguồn sức mạnh đã làm nên thắng lợi của mùa Thu năm 1945 và tiếp tục được phát huy trong công cuộc xây dựng đất nước hôm nay.
