Bộ Chính trị vừa ban hành Kết luận số 83-KL/TW ngày 08/8/2026 về phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam, xác định công nghiệp vật liệu là ngành công nghiệp nền tảng, có vai trò quan trọng trong nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, sức cạnh tranh quốc gia và làm chủ công nghệ lõi.
Kết luận định hướng chuyển từ khai thác lợi thế tài nguyên sang làm chủ công nghệ vật liệu, phát triển theo chiều sâu, hạn chế xuất khẩu khoáng sản thô; đồng thời gắn phát triển công nghiệp vật liệu với kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
Theo đó, tập trung phát triển ba nhóm vật liệu. Đối với vật liệu cơ bản, cơ cấu lại các ngành luyện kim, hóa chất, vật liệu xây dựng, nâng cao chất lượng và thúc đẩy sử dụng vật liệu tái chế, thân thiện với môi trường. Đối với vật liệu chiến lược, ưu tiên làm chủ công nghệ, chuỗi cung ứng vật liệu bán dẫn, điện tử, đất hiếm, pin và lưu trữ năng lượng, hợp kim đặc chủng, vật liệu phục vụ quốc phòng, an ninh. Đối với vật liệu tương lai, chủ động nghiên cứu các công nghệ mới như vật liệu nano, lượng tử, sinh học, vật liệu thông minh, siêu dẫn và composite thế hệ mới.
Kết luận đặt ra lộ trình cụ thể: năm 2026 ban hành Chiến lược quốc gia phát triển công nghiệp vật liệu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; năm 2027 hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về ngành vật liệu, liên thông với dữ liệu địa chất, khoáng sản; đến năm 2028 phấn đấu hình thành 3-5 trung tâm nghiên cứu vật liệu quốc gia. Đến năm 2030, hướng tới làm chủ công nghệ chế biến sâu đất hiếm, vật liệu bán dẫn, vật liệu pin và nâng tỷ lệ nội địa hóa một số vật liệu chiến lược lên 50%.
Cùng với phát triển công nghệ, Kết luận nhấn mạnh xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm, viện, trường là nền tảng, địa phương là không gian thực thi; đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn, điện toán hiệu năng cao và xây dựng bản đồ số tài nguyên khoáng sản, chuỗi cung ứng. Đồng thời, chú trọng đào tạo, thu hút và phát huy nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong lĩnh vực vật liệu.
Kết luận cũng yêu cầu hoàn thiện pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn và hàng rào kỹ thuật phù hợp; có chính sách ưu đãi đủ mạnh, có điều kiện, có thời hạn, gắn với kết quả đầu ra để thu hút các nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn công nghệ có khả năng chuyển giao công nghệ lõi. Công tác thanh tra, kiểm tra, ứng dụng công nghệ số trong giám sát khai thác khoáng sản được tăng cường; xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, tiêu cực, lợi ích nhóm.
Đối với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, việc triển khai các chủ trương về phát triển công nghiệp vật liệu cần gắn với công tác tuyên truyền, vận động, tạo đồng thuận xã hội; phát huy vai trò của các tầng lớp nhân dân, doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học trong thực hiện các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức về sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế tuần hoàn và tăng cường giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật liên quan.
Phát triển công nghiệp vật liệu vì vậy không chỉ là yêu cầu của ngành công nghiệp mà còn gắn với bài toán sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển khoa học - công nghệ và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế. Đây là những nội dung cần sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân.
