Người dân phải là chủ thể của Cuộc vận động
Sau nhiều năm triển khai, Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” đã trở thành một nội dung quan trọng trong công tác Mặt trận ở cơ sở. Tuy nhiên, yêu cầu của giai đoạn 2026 - 2031 không chỉ là tiếp tục duy trì những cách làm đã có, mà phải tạo chuyển biến rõ hơn về chất lượng và hiệu quả.
Tinh thần đó được thể hiện trước hết ở việc lấy người dân làm chủ thể, lấy khu dân cư làm địa bàn trọng tâm.
Điều này có ý nghĩa quan trọng đối với phương thức hoạt động của Mặt trận. Cuộc vận động muốn bền vững không thể chỉ dựa vào tuyên truyền, vận động để người dân hưởng ứng, mà cần phát huy khả năng tự quản, tinh thần tự lực, tự cường và sự tham gia thực chất của người dân trong những vấn đề liên quan trực tiếp đến cộng đồng.
Một con đường được chỉnh trang chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cùng giữ gìn. Một khu dân cư đạt chuẩn chỉ có thể duy trì lâu dài khi mỗi gia đình cùng thực hiện. Một mô hình giảm nghèo chỉ có giá trị khi giúp người dân có thêm sinh kế và khả năng ổn định cuộc sống.
Vì vậy, thước đo của Cuộc vận động không chỉ là có bao nhiêu mô hình, bao nhiêu danh hiệu, mà quan trọng hơn là người dân tham gia đến đâu, được hưởng lợi như thế nào và những vấn đề của khu dân cư được giải quyết ra sao.
Đây cũng là điểm đặt ra yêu cầu đổi mới đối với MTTQ các cấp, nhất là ở cơ sở: gần dân hơn, nắm chắc địa bàn hơn và tổ chức các hoạt động sát với nhu cầu thực tế của từng cộng đồng dân cư.
Năm nội dung gắn với những vấn đề thiết thực của đời sống
Thông tri số 01/TTr-MTTW-BTT xác định 5 nội dung thực hiện trọng tâm của Cuộc vận động, bao quát từ phát triển kinh tế, giảm nghèo đến xây dựng đời sống văn hóa, bảo vệ môi trường, chấp hành pháp luật và phát huy dân chủ.
Trước hết là đoàn kết phát triển kinh tế, giúp nhau giảm nghèo bền vững. Cuộc vận động tiếp tục hướng đến việc phát huy nội lực trong Nhân dân, khuyến khích phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị và phát triển sản phẩm OCOP.
Trong đó, công tác vận động, quản lý và sử dụng Quỹ “Vì người nghèo” cần hướng đến hiệu quả thiết thực, góp phần hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn ổn định cuộc sống. Hỗ trợ đúng lúc là cần thiết, nhưng tạo điều kiện để người dân có sinh kế, có khả năng tự vươn lên mới là hướng đi có ý nghĩa lâu dài.
Nội dung thứ hai là xây dựng đời sống văn hóa, chăm lo giáo dục, y tế. Những vấn đề gần gũi với mỗi gia đình như học tập, chăm sóc sức khỏe, tham gia bảo hiểm y tế, xây dựng đời sống văn hóa, chăm lo người có công và người có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục được đặt trong tổng thể xây dựng cộng đồng dân cư văn minh.
Đáng chú ý, yêu cầu đẩy mạnh các phong trào về học tập, phổ cập kỹ năng số cho người dân cho thấy Cuộc vận động ngày càng gắn với những yêu cầu mới của đời sống. Xây dựng khu dân cư văn minh hôm nay không chỉ là đường làng, ngõ xóm sạch đẹp, mà còn là khả năng tiếp cận tri thức, công nghệ và các dịch vụ thiết yếu của người dân.
Bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu là nội dung thứ ba. Từ phân loại rác tại nguồn, hạn chế chất thải đến xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp, yêu cầu đặt ra là biến bảo vệ môi trường thành thói quen thường xuyên của mỗi gia đình và cộng đồng.
Mô hình "Ngôi nhà xanh" ở xã Thạnh Đông, tỉnh An Giang
Ở những địa phương chịu tác động rõ của thiên tai, hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở hoặc biến đổi khí hậu, nội dung này càng cần được cụ thể hóa phù hợp với điều kiện thực tế. Khi đó, bảo vệ môi trường không còn là một phong trào riêng mà trở thành một phần của việc bảo vệ sinh kế và chất lượng cuộc sống.
Nội dung thứ tư là chấp hành pháp luật, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. MTTQ và các tổ chức thành viên tiếp tục vận động Nhân dân chấp hành pháp luật, tham gia phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, phát huy vai trò của các tổ tự quản và những người có uy tín trong cộng đồng.
Ở cơ sở, hiệu quả của nội dung này được thể hiện từ những việc rất cụ thể: hạn chế tranh chấp, mâu thuẫn kéo dài; nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng môi trường sống an toàn.
Nội dung thứ năm là phát huy dân chủ, thực hiện giám sát và phản biện xã hội. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng để bảo đảm Cuộc vận động không chỉ là quá trình vận động một chiều.
Người dân cần có điều kiện tham gia ý kiến, giám sát những vấn đề liên quan đến cộng đồng và đánh giá kết quả thực hiện. Với Mặt trận, đó cũng là cơ sở để điều chỉnh cách làm, lựa chọn đúng những vấn đề người dân quan tâm và nâng cao chất lượng hoạt động ở cơ sở.
Chuyển đổi số nhưng không xa dân
Một yêu cầu ngày càng rõ trong giai đoạn mới là đưa chuyển đổi số vào hoạt động của Cuộc vận động.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin có thể giúp Mặt trận đổi mới phương thức tuyên truyền, tiếp nhận ý kiến Nhân dân, lấy ý kiến về sự hài lòng và đánh giá kết quả thực hiện. Đây là hướng đi phù hợp với quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội.
Nhưng chuyển đổi số trong công tác Mặt trận không nên được hiểu đơn giản là thêm một ứng dụng hay thêm một kênh thông tin.
Điều quan trọng hơn là công nghệ phải giúp Mặt trận gần dân hơn.
Nếu một ý kiến của người dân được tiếp nhận nhanh hơn, một vấn đề ở khu dân cư được phản ánh kịp thời hơn, thông tin đến với người dân đầy đủ hơn và kết quả thực hiện được đánh giá sát thực tế hơn, thì khi đó chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị cho công tác Mặt trận.
Ngược lại, nếu chỉ số hóa quy trình nhưng thiếu đối thoại, thiếu nắm địa bàn và thiếu lắng nghe thì công nghệ khó có thể thay thế được sự hiện diện của cán bộ Mặt trận ở cơ sở.
Khu dân cư là nơi kiểm chứng hiệu quả
Một chủ trương dù đúng đến đâu cũng chỉ có ý nghĩa khi được kiểm chứng trong đời sống.
Đối với Cuộc vận động, nơi kiểm chứng rõ nhất không phải ở báo cáo tổng kết, mà chính là khu dân cư.
Ở đó, người dân biết rõ nhất đường giao thông có thuận lợi hay không, môi trường có sạch hay không, tình hình an ninh trật tự có bảo đảm hay không, hộ nghèo có thực sự được hỗ trợ hay chưa và các hoạt động cộng đồng có đáp ứng nhu cầu thực tế hay không.
Vì vậy, việc tổ chức thực hiện Cuộc vận động cần tránh tình trạng cùng một cách làm áp dụng cho mọi địa bàn. Mỗi địa phương, mỗi khu dân cư có đặc điểm kinh tế - xã hội, điều kiện dân cư và những vấn đề cần ưu tiên khác nhau.
Có nơi cần tập trung vào sinh kế và giảm nghèo. Có nơi cần giải quyết môi trường. Có nơi cần củng cố các mô hình tự quản, xây dựng đời sống văn hóa hoặc tăng cường ứng dụng công nghệ.
Vai trò của Mặt trận là phối hợp, hướng dẫn, vận động và giám sát để các nội dung được triển khai phù hợp, thiết thực; các tổ chức thành viên phát huy thế mạnh của mình; Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư làm tốt vai trò kết nối, tập hợp và phát huy sức mạnh của cộng đồng.
Đừng để Cuộc vận động dừng ở những con số
Một trong những yêu cầu quan trọng đối với việc triển khai Cuộc vận động giai đoạn 2026 - 2031 là phải hướng đến thực chất.
Nếu chỉ quan tâm đến số lượng mô hình, số hộ đạt danh hiệu hay số hoạt động được tổ chức, rất dễ dẫn đến cách làm nặng về thành tích.
Trong khi đó, một mô hình nhỏ nhưng giải quyết được vấn đề cụ thể của người dân có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với một mô hình được triển khai rầm rộ nhưng thiếu khả năng duy trì.
Bởi vậy, đánh giá Cuộc vận động cần trở về với những câu hỏi căn bản: đời sống người dân có được cải thiện không; môi trường sống có tốt hơn không; cộng đồng có đoàn kết hơn không; người dân có được tham gia và lắng nghe không; những vấn đề phát sinh ở khu dân cư có được giải quyết kịp thời không?
Đó mới là những chỉ dấu phản ánh sức sống của Cuộc vận động.
Mục tiêu cuối cùng vẫn là cuộc sống của người dân
Giai đoạn 2026 - 2031 đặt Cuộc vận động trong mối liên hệ chặt chẽ hơn với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, giảm nghèo, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa và phát huy dân chủ ở cơ sở.
Nhưng dù nội dung có mở rộng, phương thức có đổi mới hay công nghệ được ứng dụng đến đâu, điểm xuất phát và đích đến vẫn phải là người dân.
Đối với MTTQ Việt Nam, điều đó đòi hỏi một phương thức vận động sát thực tế hơn: không làm thay người dân, không áp đặt cách làm, không chạy theo hình thức, mà tạo điều kiện để người dân tham gia và phát huy khả năng tự quản của cộng đồng.
Đối với mỗi khu dân cư, đó là quá trình cùng nhau giải quyết những việc cụ thể, từ sinh kế, môi trường, văn hóa, an ninh trật tự đến những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân.
Và đối với Cuộc vận động, thành công sau cùng không nằm ở việc có thêm bao nhiêu danh hiệu, mà ở việc mỗi khu dân cư có thêm sự đoàn kết, mỗi gia đình có thêm điều kiện ổn định cuộc sống và mỗi người dân cảm nhận rõ hơn vai trò của mình trong cộng đồng.
Đó cũng là cách để Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” tiếp tục có sức sống trong giai đoạn mới: bắt đầu từ dân, dựa vào dân và lấy chất lượng cuộc sống của Nhân dân làm thước đo.
